AKTIVNOSTI:

  • Panoramsko razgledanje tvrđave Maglič
  • Poseta manastira Sopoćani
  • Poseta manastira Đurđevi stupovi
  • Obilazak Novog Pazara
  • Poseta Petrove crkve

OPIS:


Tvrđava Maglič Na 20 km od Kraljeva, nalazi se Maglič, veličanstvena srednjovekovna utvrda iz 13. veka, smeštena na samom vrhu brda, samo 100 metara od klisure koju formira reka Ibar praveći oštru okuku oko podnožija brda. Nekada je samo jedan usamljeni karavanski put povezivao Moravsku dolinu i Kosovo polje. Danas se do tvrđave lakše može doći. Noću je čak i dobro osvetljena, pa privlači pažnju znatiželjnih vozača i prolaznika. Posmatran odozdo, deluje nepristupačno, gotovo nedostižno, poput džinovske kamene krune na vrhu strme stene. Iako je Maglič samo jedan od oko 200 srpskih srednjovekovnih gradova (reč “grad” je tad korišćen kao sinonim za “tvrđava”). Ovaj zamak je preživeo nebrojeno mnogo ratova, ustanaka i buna, i za to može da se zahvali upravo svojoj nepristupačnosti. Ali i magli. On je zapravo i ime dobio zbog magle koja ga često obavija.

U srednjevekovnom periodu, Maglič nosio je titulu zaštitnika. Čuvao je celu Rašku, Žičku i  Pećku patrijaršiju, i što je najvažnije manastire Žiču i Studenicu. Kao što je več spomenuto, Maglič nije fascinantan samo zbog svoj bajkovitog izgleda, zbog okolnih pejzaža koji naprosto oduzimaju dah, ni zbog svoje značajne titule zaštitnika srca srednjovekovne Srbije, već zbog vela misterije koji obavija njegov nastanak.

Još od davnina, ljudi su prenosili legendu o Prokletoj Jerini, ženi despota Đurđa Brankovića. Priča(lo) se da je grad Maglič podigla Jerina, kao i da je narod mrzeo i prozvao ovim ne baš pohvalnim imenom. Tvrđava se i dan danas u narodu naziva Jerenin grad.

Čak i sad, ova tvrđava krije mnoge tajne. Istoričari i dalje ne mogu da utvrde tačno ko je obogatio dolinu Ibra belim i plavim jorgovanima koji cvetaju svakog proleća. Jedna od teorija je da je jorgovane posadio kralj Srbije Uroš I, kako bi pokazao svoju ljubav prema katoličkoj kraljici Jeleni Anžujskoj kao i da bi se ova francuska plemkinja osećala kao kod kuće. U prvoj polovini 13. u dolini Jorgovana sagrađena je srednjevekovna tvrđava Maglič.

Postoji još jedno predanje o poreklu jorgovana, po kojem je njih zasadio sin kralja Uroša i kraljice Jelene. Kralj Milutin imao je već par brakova iza sebe te je hteo svoju treću suprugu da učini srećnom. Pošto je bila u pitanju maloletna ćerka vizantijskog cara Andronika, Simonida, Milutin nije želeo da ona odrasta nesrećna te je ukrasio celu dolinu morem jorgovana.

Maglič je 1979. godine proglašen spomenikom kurlture od izuzetnog značaja.


Manastir Sopoćani Manastir Sopoćani, posvećen Svetoj Trojici, podigao je srpski kralj Stefan Uroš I (1243.-1276.) nedaleko od izvora reke Raške, na 17 kilometara od Novog Pazara. Zadužbina trećeg sina kralja Stefana Prvovenčanog svojom veličinom i lepotom nadmašuje sve do tada izgrađene srpske crkve. Freske manastira Sopoćani su pravo remek-delo umetnosti, što je mnogo godina kasnije Sopoćanima donelo svetsku slavu. Danas je ovo jedan od najznačajnijih srpskih kulturnih spomenika, koji je 1979. godine uvršćen na listu svetske baštine UNESCO.

Tačan period izgradnje manastira Sopoćani nije poznat, ali je to najverovatnije bilo oko 1260. godine što je utvrđeno u odnosu na činjenicu da je živopis manastira nastao šezdesetih godina 13. veka. Sopoćani predstavljaju izvanredan primerak raške škole graditeljstva. Ime potiče od staroslovenske reči “sopot”, što znači “izvor”. Sopoćanska crkva ima oblik trobrodne romaničke bazilike sa masivnom polukružnom apsidom na središnjem delu naosa, a uz crkvu se nalazi i veliki zvonik. Fasada crkve je bila obložena fresko-malterom, a zatim obojena ornamentikom u beloj, oker i karmin boji. Tokom vekova fasadna ornamentika je izgubljena.

Unutrašnjost crkve ukrašena je dekoracijama u obojenoj štuko-plastici. Sopoćansko fresko slikarstvo u znatnoj meri je očuvano zahvaljujući kvalitetnoj izradi i predstavlja jedno od najvećih dostignuća monumentalnog zidnog slikarstva u Srbiji. Najznačajnije oslikane zidne površine se nalaze u centralnom brodu hrama, tj. u oltaru, naosu i priprati. 

Kralj Stefan Uroš I nije odmah nakon smrti bio sahranjen u manastiru. Naime, njega je 1276. godine sa prestola zbacio najstariji sin Dragutin, nakon čega se Uroš zamonašio i povukao u manastir u Humu. Tek nakon 1282. godine i dolaska na presto kralja Milutina, telo Uroša je prebačeno u pripremljen grob u manastiru. Sopoćani su bili u ruševinama i napušteni više od dva i po veka nakon što su razoreni od strane Turaka.

Manastir je obnovljen u prvoj polovini 20. veka, a zatim je ponovo oštećen u Drugom svetskom ratu. Nakon rata, pa sve do danas traju restauratorski i konzervatorski radovi na očuvanju ovog dragulja srpske srednjovekovne arhitekture i ktitorstva.


Manastir Đurđevi stupovi Đurđevi stupovi, jedan od najstarijih srpskih manastira, podignut je krajem 12. veka u slavu Svetog Đorđa i nalazi se pod zaštitom organizacije UNESCO. Manastir Đurđevi stupovi, još jedan od bisera srpske srednjovekovne države na listi svetske baštine UNESCO, izgrađen je na brdu iznad današnjeg Novog Pazara, u Starom Rasu. To je jedan od najstarijih srpskih manastira, koji je u slavu Svetog Đorđa, podigao veliki župan Stefan Nemanja pred kraj 12. veka. Po pisanju njegovog biografa i sina Stefana Prvovenčanog, manastir je nastao tako što se Nemanja, dok je bio u jednoj pećini, zavetovao da će izgraditi manastir posvećen Svetom Đorđu.

Đurđevi stupovi postoje već više od 830 godina, a od toga je 300 godina u ruševinama i 40 godina se obnavlja. Danas je velikim delom rekonstruisan i u njemu žive četiri monaha. Manastir je karakterstičan po svom položaju, dvema kulama – stolpama/stupama Crkve Svetog Đorđa koje su i dale kasniji naziv – Đurđevi stupovi, kao i nepravilnim oblikom oltara. Stupovi su izgrađeni stilom koji predstavlja sintezu dva graditeljska koncepta srednjeg veka – vizantijske arhitekture na Istoku i romanske arhitekture na Zapadu.

Crkva Svetog Đorđa ima važno mesto u formiranju ove arhitekture, poznate pod nazivom Raška škola, kao građevina kojom započinje ova stvaralačka epoha u arhitekturi srednjovekovne Srbije. Fasada je u potpunosti izrađena u romanskom stilu sa naizmeničnim redovima svetlog i tamnog kamena, dok unutrašnjost crkve odiše vizantijskim stilom. Crkva je bila živopisana veličanstvenim freskama, ali je većina njih uništena tokom vekova. Delimično su očuvane kompozicije: Jevanđelist Luka, Prorok Danilo, Scene iz života Svetog Georgija, kao i portreti ktitora. Deo očuvanih fresaka prenesen je iz mansatira u Narodni muzej u Beogradu.

Sam manastir Đurđevi stupovi spadao je u kraljevske manastire u 13. veku. Njegov drugi ktitor bio je srpski kralj Dragutin koji je dogradio manastirsku crkvu i po svojoj želji tu bio i sahranjen. Manastir Đurđevi stupovi je zapusteo 1689. godine, nakon Austro-turskog rata, kada je poslednjih 16 monaha koji su činili bratstvo, napustilo manastir i pred Turcima pobeglo na sever.

Manastirski konak je izgrađen 2002. godine, što je bio ključni momenat za obnovu manastira jer je omogućio da se ovo mesto obnovi i u liturgijskom smislu i da se nakon više od tri veka u njemu opet nađu monasi. Ispred manastira je sagrađen muzej koji služi za zaštitu i izlaganje najznačajnijih fragmenata iz crkve i drugih građevina. Neki od njih složeni su u celinu i rekonstruisani.


Novi Pazar Grad zanatlija, burne istorije, najstarijeg sakralnog spomenika hrišćanstva na ovim prostorima, čuvenih pazarskih ćevapa i mantija. Uske uličice, dućani, mnoštvo malih trgovačkih radnji i džamija, čine centar Raške oblasti gde se prepliću orijentalni i zapadni uticaji stvarajući unikatan stil po kome je danas Novi Pazar prepoznatljiv. Na raskršću važnih puteva, smešten u dolini reka Jošanice, Raške, Deževske i Ljudske nalazi se multietnički grad osnovan 1459. godine od strane turskog vojskovođe Isak-bega Isakovića. Kroz njega su prolazili slavni osvajači, u srednjem veku je bio prestonica Nemanjićke države Raške a od XV pa sve do početka XX veka bio je sedište Otomanskog Novopazarskog Sandžaka.

Procvat doživljava 1468. godine, kada je dobio status šehera i bio jedan od najvećih gradova na Balkanu. Petstotina duga Otomanska istorija ostavila je svoje orijentalne tragove koji su vidljivi na gotovo svakom ćošku ovog grada. Starinske prizemne kućice, tursko kupatilo – hamam i veliki broj džamija odišu egzotičnom, otomanskom atmosferom.

Šetnja starim gradskim jezgrom otkriće vam i brojne kulturne spomenike, zanatske radnje po kojima je Novi Pazar godina unazad poznat, ali i restorane gde se mogu pojesti čuveni pazarski specijaliteti – ćevapi i mantije.

Na mestu gde se pretpostavlja da su nastali prvi začeci Novog Pazara nalazi se Amir – agin han, konak iz XVII veka. Smatra se jednim od najstarijih i najočuvanijih spomenika ove vrste u Srbiji, i nalazi se u centru grada. Daljom šetnjom naićićete i na Altun – alem džamiju ili džamiju sa dragim kamenom iz XVI veka.Ova građevina jedinstvena je ne samo po vremenu nastanka, već i po i načinu na koji je građena. Pozivi za jutarnju molitvu mogu se čuti i iz Lejlek i Arap džamije. U centru grada takođe se nalazi istaro tursko kupatilo sagrađeno polovinom XV veka, a interesantno je jer predstavlja redak primerak kupatila za istovremeno kupanje muškaraca i žena. Obilazak stare čaršije koja započinje mostom nad Raškom a završava se hanom „Granata“, pomoćiće vam da upoznate duh Novog Pazara i način življenja u gradu koji ima više od 1000 godina dugu istoriju iz srednjeg veka. Na izlazu iz grada nalazi se Petrova crkva, podignuta u VII veku na mestu starog ilirskog hrama. Crkva je više puta oštećivana i obnavljana, pa je iz najstarijeg perioda očuvan samo jedan deo – ranohrišćanski baptiserijum ili bazenčić za krštavanje. U crkvi se mogu videti i freske iz X, XII i XIII veka.

Danas je ovaj grad koji nazivaju i „mini Istanbulom“ poznat po proizvodnji džinsa, odličnim baklavama, zanimljivim radnjicama starih zanatlija i mnogobrojnim kulturno istorijskim znamenitostima. Neodoljiv šarm koji je nastao preplitanjem starog i novog, čini ovaj grad neobičnim i jedinstvenim mestom.


Petrova crkva Iznad desne obale Deževske reke, nedaleko od njenog ušća u Rašku, u severoistočnom delu Novog Pazara, smeštena je crkva Svetih apostola Petra i Pavla u narodu poznatija kao Petrova crkva. Godine 1957. prilikom ispitivanja temelja crkve došlo je do otkrića bogate ostave predmeta s početka 5. veka p.n.e. (grčke slikane vaze, zlatne pektorale, aplikacije, fibule i pojasevi, srebrno i bronzano posuđe i mnogobrojne perle od ćilibara) koji su pripadali predstavnicima lokalne aristokratije. Arheološkim iskopavanjima koja su usledila utvrđeno je da je crkva podignuta nad praistorijskim tumulom u kome se sahranjivanje vršilo od bronzanog pa sve do mlađeg gvozdenog doba.

Po predanju i po jednom rodoslovu koji je prepisan u 17. veku, Petrovu crkvu je podigao apostol Tit, učenik apostola Pavla. Sveti Sava se pozivao na ovo predanje jer se autokefalnost (samostalnost) neke crkve mogla steći samo ukoliko je na njenom tlu postojao hram podignut od nekog od Hristovih apostola. Po drugom predanju zapisanom krajem 12. veka u Letopisu popa Dukljanina kaže se da je kralj Belo Pavlimir ratovao protiv raškog župana Lutomira i da je sa sobom poveo Rimljane. Posle pobede nad županom Raške Rimljani su sagradili tvrđavu Bello i crkvu u čast blaženog Petra apostola u mestu blizu Caldanae (Banje). Ovi događaji bi izgradnju crkve stavili u sredinu 9. veka.

Ne zna se pouzdano vreme podizanja Petrove crkve. Prvi pisani pomen datira iz 1020. godine u povelji vizantijskog cara Vasilija II. Do Stefana Nemanje nema direktnih pomena Petrove crkve u istorijskim izvorima. Zna se da je u njoj Nemanja kršten po obredima pravoslavne crkve i da je taj čin obavio raški episkop Leontije. Na državnom saboru koji je Nemanja sazvao u Petrovoj crkvi protiv verske jeresi prisustvovao je raški episkop Jeftimije. Na Blagovesti 1196. godine u Petrovoj crkvi je održan još jedan državni sabor na kom je bio treći raški episkop Kalinik. Stefan Nemanja se tada odrekao vlasti u korist drugog sina Stefana i sa suprugom Anom se istog dana i zamonašio.

Više puta rušena, obnavljana i dograđivana Petrova crkva ne predstavlja arhitektonsko delo iz jedne epohe. Najstarija je sačuvana srednjovekovna crkva u Srbiji. Od 1979. godine Petrova crkva se zajedno sa tvrđavom Ras, manastirima Sopoćani i Đurđevi stupovi se našla na UNESCO-voj listi svetske kulturne i prirodne baštine.