AKTIVNOSTI:

  • Poseta manastira Zaova
  • Poseta manastira Gornjak
  • Obilazak Vrela Mlave
  • Obilazak Krupajskog vrela

OPIS:


Manastir Zaova Manastir Zaova, udaljen pet kilometara od Malog Crnića, najposećeniji je manastir na teritoriji osam opština Braničevskog okruga. Smatra se da je ovaj manastir, koji se prvi put spominje u turskim zapisima 1467. godine, nastao u 14. veku, u doba kneza Lazara. Prema predanju, sazidan je na temeljima crkve koju su podigla braća Radići, vlastelini Pavle i Radul, u znak pokajanja što su svoju sestru Jelicu rastrgli „konjima na repove“, 1375. godine, poverovavši u lažnu optužbu njene snahe „kučke Pavlovice“, da joj je ubila sina u kolevci. Saznavši kasnije istinu, braća su u znak pokajanja na sestrinom grobu podigla crkvu. Čuvši za ovaj događaj, koji je kasnije opevan i u narodnoj pesmi „Bog nikom dužan ne ostaje“, knez Lazar je, uoči boja na Kosovu, na Jeličinom grobu sagradio mali hram, koji je narod nazvao Zaovina crkva.

Ovu crkvu Turci su u 16. veku spalili do temelja, da bi kasnije potpuno zarasla u korov. U 17. veku, prilikom jednog iskopavanja, meštani Toponice naišli su na njene ostatke i na tom mestu podigli crkvu-brvnaru. Početkom 19. veka, na mestu ove brvnare podignuta je nova crkva, zidana od tvrdog materijala, u moravskom stilu, bez kubeta i sa krstom u osnovi. U vreme Prvog srpskog ustanka crkva je ponovo razrušena, ali je obnovljena zahvaljujući knezu Milošu Obrenoviću. Svoj doprinos dao je i vožd Karađorđe, poklonivši crkvi u trajno vlasništvo njive i livade. Za vreme vladavine Aleksandra Karađorđevića, 1849. godine, u crkvi su urađeni živopisi i freske, povereni moleru i linorescu Živku Pavloviću, pretku slikarke Milene Pavlović-Barili, koji su do danas ostali potpuno očuvani. Po svom obnavljanju, crkva Zaova, posvećena arhanđelima Mihajlu i Gavrilu, postala je manastir, koji je i danas aktivan.

Unutar manastira Zaova može se videti zazidan Jeličin grob, sa freskom koja predstavlja njeno rastrzanje sa četiri bela konja. Ovaj grob godišnje obiđe nekoliko hiljada posetilaca, a najviše ih je na Svetog Iliju, 2. avgusta, jer se smatra da je baš tog dana devojka nastradala. Prema predanju, pošto je Jelica rastrgnuta „na sve četiri strane sveta“, na mestima na kojima su pali delovi njenog tela, pojavili su se čudotvorni izvori, koji i danas postoje. Pored njih su kasnije, osim Zaove, sagrađeni i manastiri Rukumija, Bradača i Sestroljin. Pošto se smatra da su na mestu na kome je podignut manastir Zaova pale Jeličine oči, izvor u njegovoj blizini, posvećen Svetoj Petki, smatra se lekovitim za slepe i slabovide. Prema narodnom verovanju, vodu sa ovog izvora treba uzimati samo za vreme verskih praznika i koristiti je za piće i umivanje, kako bi bila delotvorna.


Manastir Gornjak Manastir Gornjak nalazi na putu od Petrovca na Mlavi ka Krepoljinu i Žagubici. Od Petrovca je udaljen 17 kilometra, Krepoljinu je najbliži sa 7 kilometra a od Žagubice je udaljen 29 kilometra. Sa glavne magistrale putokaz vas upućuje na most preko reke Mlave i na obali je manastir Gornjak. Ispred je prostor za parking a možete da se parkirate i pored same reke. Na ulazu je manastirski konak a iza je sama crkva. U njoj se nalaze mošti Svetog Grigorija Sinaita, jednog od maonaha sinaita koji je došao u Srbiju posle najezde turaka u Grčku. Njega je prihvatio knez Lazar, kao što je prihvatio i sve ostale sinaite, a on je boravio u ovom manastiru. Iznad crkve vode stepenice ka pećini isposnici gde je Grigorije obitavao. U pećini je mali hram. Nedaleko od manastira postoji jedan fenomen pod nazivom voda koja ćuti. U tom delu toka reke Mlave vlada potpuna tišina, tok reke se ne čuje. O nastanku ovog fenomena su vezane mnoge legende.

Zadužbina je kneza Lazara, sagradio ga je 1378. godine, tada se zvao Ždrelo i nalazio se u istoimenom gradu. Ovde je bilo veliko crkveno središte u kome jednog dana dolazi Grigorije Sinait mlađi. On je jedan od monaha Sinaita koji su bežeći od turaka došli u slobodnu Srbiju. Knez Lazar ih je prihvatao i dozvoljavao im da se nasele po raznim manastirima. Najviše ih je bilo u Ravanici. 1503. godine u Gornjaku se zamonašio Đorđe Branković, unuk Đurađa Brankovića, koji je bio despot i zajedno vladao sa svojim rođenim bratom Jovanom. Iz nekih svojih ličnih razloga, on se zamonašio i vlast prepustio bratu. Monaško ime mu je bilo Maksim. Kasnije je postao arhiepiskop beogradski i zajedno sa svojom majkom Angelinom je sagradio manastir Krušedol u kom je i sahranjen. U Krušedolu danas počivaju mnogi znameniti ljudi iz naše istorije. Krajem XVI veka manastir se više ne pominje kao Ždrelo već kao Gornjak.

Smatra se, kako je kroz klisuru u kojoj je manastir smešten, bilo mnogo raznih utvrđenja i građevina, pa je manastir bio u gornjem gradu i tako je nastao naziv Gornjak. Onaj koji je u gornjem gradu. Pominje se u turskim popisima i skoro uvek je bilo malo monaštvo koje se brinulo o manastiru. Takođe, i sve seobe i sva seljenja stanovništva sa ovih prostora su vodila i monahe iz ovih manastira. Oni su sa sobom nosili dokumenta i dragocenosti iz manastira koja su danas rasuta po fruškogorskim manastirima, gde su oni najčešće odlazili. Turci su ga rušili više puta a monasi ga obnavljali, poslednju obnovu je počeo knez Miloš u oslobođenoj Srbiji. Živopis je 1847. godine preslikao Živko Pavlović, čuveni slikar, predak naše još čuvenije slikarke Milene Pavlović Barili. Aprila 1947. godine u manastir dolazi otac Tadej i ovde ostaje dve godine. Manastir je danas muški i ima monaško bratstvo koje brine o njemu.


Vrelo Mlave Podgorina planine Beljanica u istočnoj Srbiji okružena je jakim kraškim vrelima. Po svojoj snazi, izgledu i načinu isticanja, dva su takva izvora posebno zanimljiva: vrelo Mlave, u samoj Žagubici, na mestu gde se severni odsek Beljanice spušta u Homoljsku kotlinu i Krupajsko vrelo, u zapadnom podnožju planine, u dolini Krupajske reke, oko 35 kilometara od Žagubice.

Izvor Mlave nalazi se u prirodnom amfiteatru otvorenom u pravcu severozapada kratkom dolinom otoka vrela. Izvor ima oblik jezerca prečnika tridesetak metara, tamnozelene boje vode koja pri većim izdašnostima može dostići i 15 kubnih metara u sekundi, kada se beličasto ili crvenkasto zamuti. Voda iz jezera dolazi uzlazno iz velike dubine. Do sada su ronioci uspeli da se spute u podvodni levak vrela preko 70 m u dubinu, a da nisu dospeli do dna sifonskog kanala. Nekada glavni izvor vode Žagubice i mesto okupljanja naroda za svetkovine i obrede, vrelo Mlave danas je atraktivni turistički kutak, sa uređenim obalama i pošumljenim padinama.


Krupajsko vrelo Krupajsko vrelo se nalazi u istočnoj Srbiji, u zapadnom podnožju planine Beljanice, sa desne strane Krupajske reke, između sela Milanovac i Krupaja, oko 35 km od Žagubice. Pristupačno je asfaltnim putem koji povezuje Krepoljin i Despotovac. Kraško jezero tirkizne boje, koje izvorište stvara na površini, okruženo šumom stvara ambijent koji izaziva oduševljenje. Temperatura vode ne prelazi 10°C, a u njegovoj neposrednoj blizini nalazi se i jak termalni izvor sa temperaturom vode od 26.5°C. Krupajsko vrelo dupoko je 123 metra, a interesantno je da su ronioci do sada samo jednom uspeli da se spuste do njega, a tada su naišli na čitav lavirint podzemnih kanala. Ispod su i polupotopljene pećine Želudac, Tobogan, Mala soba, 6 metara, Velika soba, Glava ovna. Tek na kraju kada prođete Kanal ulazite u bezdan, a na samom se nalazi još jedna podvodna pećina i prokopani tuneli koji vode ka površini zemlje.